Во зависност од неколку стопански гранки до разновидна и отпорна локална економија

Додека голем број помали градови во Македонија се соочуваат со намалување на населението и ограничени економски можности, Делчево се наоѓа пред важна развојна дилема: дали ќе продолжи да се потпира на традиционалните економски дејности или ќе започне процес на диверзификација што ќе отвори нови перспективи за локалното население.

Во изминатите неколку децении локалната економија главно се темелеше на текстилната индустрија, трговијата, шумарството и земјоделството. Иако овие сектори обезбедуваат значителен број работни места, нивната доминација ја прави економијата ранлива на пазарни кризи, намалување на побарувачката и демографски промени.

Токму затоа сè погласно се наметнува прашањето: кои се новите можности за економски раст на Делчево?

Туризмот – најголемиот неискористен ресурс на регионот

Кога се зборува за економска диверзификација, туризмот речиси секогаш се појавува како една од првите можности. Причината е едноставна – малку општини во Македонија располагаат со толку разновидна комбинација од природни богатства, културно наследство и традиционални вредности.

Планината Голак со своите густи шуми и чист воздух претставува идеална дестинација за планински и рекреативен туризам. Реката Брегалница со нејзините притоки од кои по својата убавина особено се издвојува реката Желевица, вештачките езера (Петрашевец, Лошана, Сандански) се непроценливо богатство за Пијанец и Делчево. Илин Камен кај Ѕвегор, како природен феномен обвиен со мноштво легенди и верувања, веќе привлекува посетители од различни делови на државата. Локалитетот Илин Камен е дел од еден поширок карпест предел кој што има своја научна и документациска валоризација во форма на елаборат и очекува понатамошни инвестиции и афирмативни содржини за негова популаризација.

Кукуљето кај Ѕвегор, Нов Истевник и Тработивиште претставуваат ретка природна појава која има потенцијал да стане препознатлив туристички бренд на регионот.

Посебно значење за развојот на туризмот имаат и Киселичката пештера и пештерата “Коњска дупка” во село Град, кои иако се недоволно туристички валоризирани, претставуваат значаен спелеолошки и авантуристички локалитет.

Од природните локалитети овде би го издвоиле и Палеонтолошкото наоѓалиште на остатоци од праисториски животни кај селото Стамер кое од неодамна доби и своја валоризација во форма на елаборат.

Во Пијанец и делчевската општина се наоѓаат и голем број на свети води кои што за народот имаат посебно значење за кои постои верување дека имаат исцелителни моќи. Локалитетот “Свети води” кај Тработивиште си има своја голема тежина во поглед на привлекување на специфичен вид на посетители. Исто така добро позната е и светата вода кај Манастирот Св. Илија во атарот на селото Ѕвегор, светата вода кај манастирот Св. Богородица Балаклија, светата вода на Бун чешма во подножјето на врвот Чавка на Голак итн, итн.

Покрај овие природни реткости и знаменитости Пијанец и Делчево изобилува со цркви, џамии и манастири како и мноштво на свети места.

Како најбележит би го издвоиле манастирот посветен на Св. Богородица Балаклија во подножјето на планината Голак кој плени со својот раскош на природна убавина во чие средиште се наоѓа свет Божествен храм.

Огромната традиција и култура кои задираат во древни времиња се препознатлив белег на Пијанечкиот регион.

На територијата на Делчево докажано постојат околу 60-тина значајни археолошки локалитети од кои најафирмиран е локалитетот “Градиште” во селото Град каде што се наоѓа античка тврдина во спектакуларен природен амбиент непознат за други места.

Во текот на годината во делчевско се реализираат голем број на настани и манифестации поврзани со автохтоното културно наследство и вредности. Тука ќе ги споменеме настаните: Ѕвегорска Сурова, Богојавление- Водици, Одбележување на годишнината од Разловечкото востание, Меѓународниот фестивал “Голачки фолклорни средби”, Пијанечкко- Малешевската свадба, Пијанечки денови на сливата, селските собори од кои најмногу се истакнуваат Соборот на село Град (Духовден) соборот во село Вирче (Спасовден), соборот во село Драмче (Аранѓеловден), соборот во село Селник (Петковден) соборот во село Габрово (Митровден), соборот во село Тработивиште (Голема Богородица) соборот во село Разловци (Св. Цар Константин и Царица Елена) итн.

Големиот број на планинарски патеки, постоењето на велосипедски патеки и патеки за теренски моторни возила на територијата на Длечево создаваат мрежа од рути кои со себе носат голем потенцијал за развој на туризмот.

Сите овие содржини претставуваат инспиративна основа за развој на туризмот во Делчево. Потребни се инвестиции во овозможување на пристапност и мобилност до постојните локалитети

Но развојот на туризмот не значи само привлекување посетители. Тој подразбира создавање нови бизниси: ресторани, пансиони, туристички агенции, водичи, сувенирници, производители на локална храна и организатори на настани.

Секој турист кој ќе престојува во Делчево троши средства во повеќе различни сектори истовремено, што го прави туризмот еден од најмоќните економски мултипликатори.

Акцент да се стави на природно-рекреативниот, историскиот, верскиот, културниот и гастрономскиот туризам како посебна можност за развој

Регионот Пијанец располага со богато духовно наследство кое сè уште не е доволно промовирано на национално ниво.

Големиот број на верски објекти во урбаниот но и во руралните населби и старите религиозни традиции можат да бидат основа за создавање тематски туристички рути кои ќе ги поврзат верските локалитети со природните знаменитости.

Во последните години во Европа сè поголем интерес постои за посети и туристички тури кои комбинираат духовност, култура и природа. Делчево има потенцијал да понуди токму таков туристички производ.

Современо земјоделство наместо традиционално производство

Земјоделството отсекогаш било составен дел од животот во Делчево и Пијанец. Според најсовремените светски трендови, побарувачката за квалитетна храна е во постојан подем а Делчево како еколошки чист предел има потенцијал да се наметне како сериозен производител на земјоделски производи по највисоки светски стандарди.

Денес условите на пазарот бараат поинаков пристап.

Наместо производство на култури со ниска профитабилност, сè поголемо внимание треба да се посвети на високовредносни земјоделски производи како што се аронија, боровинка, лешник, орев, лаванда и лековити билки.

Особено перспективно е органското производство. Светските пазари покажуваат континуиран раст на побарувачката за органска храна, а чистата животна средина во регионот претставува значајна конкурентска предност.

Развојот на модерни оранжерии и системи за наводнување дополнително би овозможил зголемување на приносите и продолжување на производствената сезона.

Преработувачката индустрија – создавање поголема вредност од локалните ресурси

Еден од најголемите предизвици на македонската економија е фактот што голем дел од суровините се извезуваат без дополнителна обработка.

Истото важи и за Делчево.

Наместо да се продаваат сурово овошје, зеленчук или дрвна маса, потребно е да се развиваат капацитети за нивна преработка.

Фабрики за сокови, сушено овошје, традиционални прехранбени производи, мед и пчелни производи би можеле значително да ја зголемат додадената вредност на локалното производство.

Во шумарството, пак, наместо продажба на необработено дрво, постои можност за развој на производство на мебел, дрвени конструкции, сувенири и монтажни објекти.

На тој начин значително поголем дел од профитот би останувал во локалната економија.

Дигиталната економија – можност без географски ограничувања

Во минатото оддалеченоста од големите урбани центри претставуваше сериозен развоен недостаток. Денес, благодарение на интернетот и дигиталните технологии, таа пречка постепено исчезнува.

ИТ секторот претставува една од ретките индустрии каде што млад човек од Делчево може да работи за компанија од Берлин, Лондон или Њујорк без да го напушти својот град.

Формирањето на локален ИТ центар, cowork­ing простор и програми за обука на млади програмери, графички дизајнери и дигитални маркетери би можеле да создадат сосема нова економска гранка во регионот.

Ова е особено важно во услови на масовно иселување на младото население.

Обновливите извори на енергија како нов инвестициски циклус

Енергетската транзиција што се случува во Европа отвора нови можности и за Делчево.

Сончевите денови, големите површини на неискористено земјиште и расположливата биомаса од шумските ресурси создаваат услови за инвестиции во обновливи извори на енергија.

Изградбата на фотоволтаични централи не носи само производство на електрична енергија. Таа создава работни места во фазата на изградба, генерира локални приходи и отвора простор за нови инвестиции.

На ова поле веќе се направено конкретни чекори од страна на актуелниот градоначалник на општината со донесување на првиот Енергетски план за организирано и планско развивање на електро-енергетските потенцијали на општината со обновливи извори за енергија.

Граничната положба – неискористена економска предност

Делчево е една од ретките македонски општини која располага со директна поврзаност со Република Бугарија.

Оваа географска позиција претставува значајна економска предност која сè уште не е доволно искористена.

Развојот на логистички центри, складишта, транспортни компании и прекугранични бизнис иницијативи може да ја засили улогата на Делчево како регионален економски јазол помеѓу Македонија и Европската Унија.

Истовремено, прекуграничните фондови на Европската Унија претставуваат значителен извор на финансиски средства за локални развојни проекти.

Културата и креативните индустрии како нов извор на приходи

Современите европски градови сè повеќе ја препознаваат културата како економски ресурс.

Фестивалите, културните манифестации, музичките настани, изложбите, уметничките колонии и локалните занаети можат да станат двигатели на туристичката понуда.

Во Делчево постои богата традиција, фолклор и културно наследство кое може да биде претворено во препознатлив туристички производ.

На тој начин културата не би била само општествена вредност, туку и економска можност.

Што е потребно за успех?

Диверзификацијата на стопанството не може да се случи преку еден проект или една инвестиција.

Потребен е долгорочен пристап кој ќе ги обедини локалната самоуправа, бизнис секторот, образовните институции, граѓанските организации и државните институции.

Паралелно со тоа неопходни се инвестиции во патна инфраструктура, дигитална поврзаност, човечки капитал и претприемништво.

Само така ќе може да се создаде економски амбиент што ќе ги задржи младите и ќе привлече нови инвеститори.

Заклучок: Од град на иселување до град на можности

Најголемата шанса за Делчево не лежи во потрагата по еден голем инвеститор кој ќе ги реши сите проблеми. Таа лежи во создавањето разновидна и отпорна економија составена од повеќе меѓусебно поврзани сектори.

Туризмот, модерното земјоделство, преработувачката индустрија, дигиталната економија, обновливите извори на енергија и прекуграничната соработка не треба да се гледаат како одделни проекти, туку како делови од една заедничка развојна стратегија.

Доколку овие можности се препознаат и системски се развиваат во наредната деценија, Делчево има реална шанса да се трансформира од општина која се бори со иселувањето во општина која создава нови можности за живот, работа и просперитет.

За авторот на оваа објава